Listopad 5

SMUTNE SPOSTRZEŻENIA STAREGO MAJORA NA CMENTARZU W CHOSZCZNIE

Cmentarze wojenne są swoistym pomnikiem pamięci. Poprzez szczątki pogrzebanych tam osób są uduchowione i zaświadczają o tragedii wojny. To je wyróżnia od betonowych obelisków. Nikogo nie dziwi, że ofiary wojny zasługują na specjalne upamiętnienie. Gdyż oddając swoje życie od domu, rodziny, w imię nadrzędnych racji, pozbawieni zostali możliwości wiecznego spoczynku w rodzinnych stronach. Tam gdzie rękami matki, siostry, brata, dbano by o grób, tabliczkę z imieniem i nazwiskiem, zapalono świeczkę. Stało się inaczej, tragedia wojny spowodowała to, że tysiące Polaków spoczywa na wojennych cmentarzach, a ich groby sporadycznie odwiedza ktoś z rodziny. W Polsce cmentarze wojenne otacza się szczególną ochroną, dba się o ich wygląd, porządek, a w święta płoną na ich grobach zapalone postronną ręką znicze. Niejednokrotnie przechodzące alejami osoby zatrzymują się przy żołnierskich mogiłach by odczytać imię i nazwisko. Często tylko ta tabliczka z imieniem i nazwiskiem to jedyny ślad po żyjącym niegdyś człowieku. Jest najlepszym dowodem słuszności słów kard. Stefana Wyszyńskiego których sens wyrazić można w zdaniu

„Gdy umierają ludzie przemawiają kamienie”.

Dlatego z punktu widzenia moralnego tak ważne jest aby tabliczka nagrobna mówiła prawdę. A tymczasem… W Choszcznie jest cmentarz wojenny a ściślej kwatera, na jednym z pierwszych grobów widnieje nazwisko kapitana Stanisława Sudolskiego (mogiła 1), który zmarł 26.05.1940 r w Arnswalde. Literatura potwierdza ten zgon lecz kapitan nosi tam nazwisko Suchodolski. Natomiast w znajdującym się w Muzeum Woldenberczyków w Dobiegniewie pamiętniku występuje jeszcze inne nazwisko zupełnie przekręcone. Oto rodzi się pytanie: Sudolski, Suchodolski lub… czyli kto leży w tej mogile ? Na innym nagrobku wyryto por. Wiktor Gołonski zm. 03.02.1942 r., w literaturze jest Wiktor Gotowski (zm. 03.02.1941 r.), a w urzędowych dokumentach Wiktor Gotański lub Botański (zm. 03.02.1942 r., mogiła 19) bo, napisano niewyraźnie literę G lub B. Na tym cmentarzu leży dwunastoletnia dziewczynka, pewne jest, że miała na imię Mirosława, nazwisko już jest niepewne bo w dokumentach jest Czajkowik, a na nagrobku Czajkowska (mogiła 23). Występujący w literaturze Antoni Gaziołek (zm. 01.06.1941 r.) w dokumentach występuje jako Antoni Guziołek tak jest też na nagrobku (mogiła 4), a utrwalony w dokumentacji i na nagrobku Jan Szemielewski (zm.06.09.1942 r., mogiła 12) chyba w literaturze jest Janem Czerniejewskim gdyż data zgonu się zgadza. W literaturze kpt. Nahurski (mogiła 18) zmarł na udar serca 18.05.1941 r., w dokumentacji 18.09.1940 r. i tak jest na nagrobku. Ppłk. Kubala (mogiła 17), na nagrobku – zmarł 13.05.1941 r. a w literaturze – 12.05.1941 r. Zmarły 10.10.1941 r. Franciszek niewiadomo czy Kołaczek (dokument) a może Kłaczek (literatura) może Kłaczak (nagrobek, mogiła 5) tak naprawdę mógł umrzeć 10.10 1942 r. bo taką datę podają źródła literackie. No cóż winę można zrzucić na zamierzchłe wojenne czasy, ale zmarły 02.01.1956 r. Wacław Jeżak (dokument) na nagrobku jest jako Jeżek (mogiła 10). Reasumując na 14 imiennych mogił (w tym jedna podwójna tzn 15 osób ma personalia) w kwaterze wojennej cmentarza w Choszcznie nad 9 nazwiskami trzeba się zastanowić kto ma rację; istniejąca dokumentacja, literatura źródłowa, czy nagrobek. Tym razem nie zacytuję źródeł z jakich korzystałem ponieważ wina tkwi w bałaganie u zarania cmentarza. Podanie źródeł niesłusznie sugerować mogłoby wskazanie na osoby które są temu winne. Może te materiały z których autorzy korzystali są najbardziej wiarygodne? Natomiast gdy przeniesiemy te nieścisłości na czynnik ludzki to może się okazać, że ktoś przez to nigdy nie trafił i nie odnalazł grobu swego bliskiego czasem jedynego ukochanego syna, męża, ojca a to już tragedia. Na cmentarzu który jest uważany jako cmentarz jeńców Oflagu II B tak naprawdę wiemy tylko o kilku jeńcach tam pochowanych ppłk Kubala, kpt. Suchodolski (Sudolski ), kpt Nahorski, ppor. Kotuniak i por. Gołonski (Gotański, Botański ,Gotowski) czyli 5 oficerów na 28 oznakowanych grobów (jedna mogiła – 18, jest podwójna, leżą w niej dwaj oficerowie Kotuniak i Nahurski). Ponadto trzy osoby zostały pochowane kilkanaście i więcej lat po wojnie. Kto leży w pozostałych mogiłach? Na pewno dwie kobiety tj. dziewczynka Mirosława Czajkowska (Czajkowik) i zmarła 08.12.1942 r. Waleria Olczak. Kto leży w pozostałych mogiłach? Tu nie ma wątpliwości – NIEZNANI. Czy byli żołnierzami? Tak, mogli nimi być np. szeregowcami Wojska Polskiego których los był o wiele gorszy jak oficerów stąd nie zawsze zachowały się nazwiska zmarłych. Mogli być robotnikami przymusowymi, ofiarami chorób, działań zbrojnych, kul wachmanów lub stryczka niemieckiej szubienicy i niekoniecznie musieli być Polakami Tak naprawdę to nie wiadomo kim personalnie byli. Jedno jest pewne byli ludźmi i za ich życie należy się im choć mały kopczyk. Dlatego dobrze się stało, że spoczywają na tym cmentarzu którego status chroni ich mogiły przed unicestwieniem.

mjr Andrzej Szutowicz

IMG_1637
Fot.KAWALIERA.Tablica kwatery żołnierzy Wojska Polskiego na cmentarzu w Choszcznie. Zawarte na niej informacje są nieścisłe, gdyż wszystko wskazuje na to , że w tej kwaterze wśród pochowanych tam osób jest tylko kilku jeńców byłego Oflagu II B.
IMG_1644
Fot.KAWALIERA.Grób kpt. Stanisława Sudolskiego. Natomiast w dostępnej literaturze to kpt. Stanisław Suchodolski.
IMG_1647
Fot.KAWALIERA.Podwójna mogiła kpt. Nahurskiego (wg literatury zmarł na udar serca 18.05.1941 r., wg dokumentacji 18.09.1940 r. i tak jest na nagrobku) i ppor. Franciszka Kotuniaka.
IMG_1650
Fot. KAWALIERA. Zmarły 10.10.1941 r. Franciszek nie wiadomo czy Kołaczek (dokument) a może Kłaczek (literatura) może jak na zdjęciu Kłaczak tak naprawdę mógł umrzeć 10.10 1942 r. bo taką datę podaje literatura.
IMG_1651
Fot.KAWALIERA. Występujący w literaturze Antoni Gaziołek (01.06.1941 r.) w dokumentach występuje jako Antoni Guziołek i tak jest na nagrobku.
IMG_1652
Fot. KAWALIERA. Utrwalony w dokumentacji i na nagrobku Jan Szemielewski ( zm.06.09.1942 r.) to chyba występujący w literaturze Jan Czerniejewski

 




Copyright © 2014. All rights reserved.

Opublikowano 5 listopada 2014 przez niebieski in category "Wyjaśniane problemy